Als ik aan criminaliteit denk, denk ik altijd in eerste instantie aan mijn ex-vrouw, die ik leerde kennen bij Hij Mannenmode (nu WE). Oeps, dat is een foute gedachte, zou je misschien zeggen. Maar nee, niets is minder waar. Mijn Joke was een kei in het boeven vangen. Ik spreek al over heel wat jaartjes terug, en de tijden mogen dan veranderd zijn, de verhalen zijn nog steeds van deze tijd. En nu mijn dochter voor school stages loopt in winkels en met dezelfde verhalen komt, herken ik in haar de verbeten strijd tegen het kwaad.

Ik begon mijn modeloopbaan als zaterdaghulp op de Nieuwendijk in Amsterdam. Begin jaren tachtig was het een woelige tijd, waarin de junks als vlooien de winkels in hopten. Ik moest daar als provinciaal erg aan wennen. Tientallen keren op een drukke dag gilde één van de verkopers: “Dief!” Zonder blikken of blozen werd zo’n hoopje ‘junkmens’ omsingeld en half gedragen de winkel uitgebonjourd. Triomfantelijk deelden we de sterke verhalen over onze heldendaden. Ach, die zielige junks… nog voordat je je had omgedraaid, waren ze alweer binnen. Ze konden gewoon niet anders. En voor ons was het business as usual: “Dief!”

Later dat jaar was ik in fulltime dienst en als trainee, zoals dat toen heette, in opleiding voor bedrijfsleider. In het filiaal op de Nieuwendijk – ik was al een beetje verliefd op Joke – was ik de leidinggevende. Het was weer eens zover: “Dief!” Ik kan je zeggen: dat voelde nu toch anders dan toen ik nog zaterdaghulp was. Ik kon er destijds al niet echt aan wennen, maar nu was ik verantwoordelijk. Ik draaide me om en keek recht in de ogen van een grote zwarte man van bijna twee meter. Oeps, een dief... Zonder met zijn ogen te knipperen stopte hij een leren jasje onder zijn arm en liep weg. Ik voelde me klein en dacht bedeesd: oké, hij is een dief. En nu?

Voor ik ook maar iets kon zeggen, trok Joke van leer: “Hé, jij! Jat niet van mijn spullen! Kom mee! Je kan nu kiezen: samen naar de politie of je koopt twee leren jasjes!” Ik zakte door de grond en dacht: oh my… Toen pakte ze hem ook nog bij zijn kraag en trok hem mee de winkel in. Hij lachte een beetje dom, maar koos gek genoeg toch eieren voor z’n geld: hij kocht twee leren jasjes. Ik kan je nu verklappen dat de omzet dat jaar daar op de Nieuwendijk behoorlijk omhoog schoot, net als in het filiaal in de Kalverstraat, waar Joke ook regelmatig werkte.

Ik heb zelf ook alles meegemaakt met winkelcriminaliteit: geldcassette afgeven, ’s nachts waken met de politie (zij met getrokken pistolen), tientallen inbraken, bedreigingen met knuppels en messen, de halve Nieuwendijk afrennen om gestolen waar terug te halen. Of zo’n malloot die in Haarlem als hij het filiaal Grote Houtstraat binnenkwam, altijd riep: “Als jij morgen vrij bent, kom ik hier stelen...” Maar wat me eigenlijk nog het meeste raakte: als ik in het weekend met Joke in Amsterdam uitging, keken veel van die gasten haar aan met een blik van: oei, ken ik jou niet ergens van?

Ik heb bewondering voor mensen in winkels die de stress moeten trotseren van dieven, agressievelingen en criminelen. Maar het gaat verder: helaas heb ik ook veel ervaringen gehad met stelend personeel. En daar kan ik dus echt niet bij. Wat een losers zijn dat! Ik heb veel te veel uren naar stomme camerabeelden zitten kijken om iemand die ik vertrouwde alsnog te betrappen. Wat is dat toch met criminaliteit? Eigenlijk alleen maar leuk om te zien bij Baantjer. Verder kan het me werkelijk gestolen worden. 

Harry Bijl